Czy to koniec rozwoju rynku prosumenckiego w Polsce?

Projekt nowelizacji ustawy prawo energetyczne oraz ustawy o odnawialnych źródłach energii wywołał szeroką dyskusję na temat przyszłości rozwoju rynku prosumenckiego w Polsce. I wywołał go dlatego że proponuje znaczące pogorszenie zasad rozliczania energii z mikroinstalacji od 1 stycznia 2022.

Co zmieni się dla prosumentów ?

Obecnie posiadacze instalacji PV do 10 kW mogą rozliczać energię wyprodukowaną w opuście 1:08 razem z kosztem dystrybucji. Zakładając że koszt energii z dystrybucją to 65 gr. rozliczając ją w opuście otrzymamy 52 gr. korzyści finansowej przy założeniu że całość energii zostałaby wprowadzona do sieci. Przy założeniu ok. 20% konsumpcji własnej faktyczna średnia wartość energii wyprodukowanej przez mikroinstalację pv rośnie do ok 55 gr.

Po zmianach energia nie będzie bilansowana a część energii nie skonsumowana na bieżąco będzie mogła zostać sprzedana po średniej cenie z poprzedniego kwartału tzw cenie prezesa URE, która aktualne wynosi 25,6 gr. z przy obecnie średniej cenie sprzedaży energii dla gospodarstw domowych na poziomie ok.39 gr. brutto (bez dystrybucji). Ta duża dysproporcja wynika z faktu że podatku VAT 23 % na energii sprzedawanej po drugie do ceny sprzedaży spółka obrotu musi doliczyć szereg kosztów np. koszty umorzenia świadectw pochodzenia tzw potocznie kolory. Zakładając 20% bieżącą auto konsumpcję w nowym systemie średnia wartość energii wyprodukowanej przez mikroinstalację pv będzie oscylować wokół 34 gr. Im wyższa bieżąca autokonsumpcja tym wartość oszczędności będzie szybko rosnąć. Niemniej jednak statystycznie proponowane dla nowych prosumentów zmiany są mniej korzystne niż obecne zasady.

W myśl nowego systemu sprzedaż energii będzie znacznie mniej opłacalna ale nowe regulację wprowadzają także na rynek energii tajemniczego Agregatora, który będzie mógł obracać energią wyprodukowaną przez prosumenta oferując mu lepsze rozwiązania. O ile lepsze? Nie wiadomo gdyż jest to nowa funkcja, do której nie ma przepisów wykonawczych i być nie może bo nie ma samej ustawy.

Z jakich powodów proponowane zmiany są złe dla branży i prosumentów ?

W pierwszej kolejności problemem jest czas. Patrząc na kalendarz można się spodziewać że ustawa zostanie uchwalona w IV kwartale co oznacza że większość firm na rynku nie będzie w stanie na 1 stycznia 2022r. rozpocząć współpracy z agregatami. Istnieje duże ryzyko że na początku roku nie będzie także samych agregatorów. W efekcie nowi prosumenci będą posiadać ofertę finansowo znacznie gorszą niż aktualnie. To powoduje że już po samej publikacji projektu ustawy zainteresowanie montażem instalacji PV wzrosło niesamowicie gdyż wielu właścicieli domów będzie chciało zdążyć przed wejściem nowych przepisów. Nie jest do dobra sytuacja zarówno dla samych prosumentów gdyż oznacza wzrost cen instalacji, spadek jakości montażu ale także dla branży gdyż popyt, który normalnie byłby rozłożony na 1 rok będzie skumulowany w 5 miesięcy. Kolejnym problemem jest zagrożenie oligopolizacją sektora mikroinstalacji. Wynika to z faktu że w nowych realiach znacznie korzystniejszą ofertę będą mogły zaoferować firmy posiadające spółkę obrotu. W konsekwencji dojdzie do silnej koncentracji na rynku i znaczącemu podniesieniu bariery wejścia dla nowych podmiotów. Warto tu także podnieść argumenty sprawiedliwości w dystrybucji środków przeznaczonych na rozwój OZE w Polsce. W myśl nowych przepisów prosument ma działać w pełni rynkowo jednocześnie w rachunkach za energię będzie ponosił koszty opłaty OZE z której wspieracie są duże elektrownie fotowoltaiczne, wiatrowe, czy biogazowe. Więcej argumentacji znajduje się w stanowisku Stowarzyszenia Branży Fotowoltaicznej Polska PV.

Nie rozwiązuje problemów !

Jednym z głównych oponentów systemu opustów są spółki obrotu będące sprzedawcami zobowiązanymi rozliczające prosumentów co przyczynia się do powstawania ujemnego salda tym rozliczeniu. Wraz ze wzrostem liczby mikroinstalacji koszty dla spółek obrotu rosną. Niemniej jednak jedynym dobrym rozwiązaniem w tej sytuacji jest wprowadzenie prawa do pokrycia ujemnego salda np. z opłaty OZE powołanej w końcu do wsparcia rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce. Kolejnymi oponentami są spółki dystrybucyjne, które twierdzą że sieć nie jest w stanie przyjąć takiej ilości mocy z mikroinstalacji PV. Mimo iż prawdą jest że w wielu miejscach sieci nN napięcia jest problem z przyjęciem mocy z PV także prawdą jest że w jeszcze większej liczbie miejsc ciągle sporo można przyłączyć. W tym zakresie projekt w ogóle nie proponuje rozwiązań mogących ograniczać przyłączoną moc w miejscach sieci gdzie występuje duże nasycenie fotowoltaiką powodujące problemy. Nie proponuje także zachęt do montażu magazynów energii szczególnie w miejscach gdzie stają się one faktycznie niezbędne. Warto podkreślić że powszechność instalacji fotowoltaicznych uwidoczniła wiele problemów przestarzałej polskiej sieci dystrybucyjnej, które nie znikną od ograniczenia fotowoltaiki. W 21 wieku coraz więcej naszej aktywności wymaga energii elektrycznej. Chcąc rozwijać ekologiczne ogrzewania za pomocą pomp ciepła czy transport za pomocą samochodów elektrycznych sieć dystrybucyjna musi być modernizowana niezależnie od rozwoju fotowoltaiki.

Warto dodać że obecnie projekt nowelizacji prawa jest w konsultacjach społecznych w których każdy może wziąć udział wysyłając swoje uwagi na zpue@klimat.gov.pl oraz departament.prawny@klimat.gov.pl.

Na programie prosument najbardziej zyskają zakłady energetyczne

Po fali krytyki związanej z poziomem dotacji w programie prosument NFOŚiGW zapowiedział zwiększenie poziomu dotacji dla fotowoltaiki i mikro energetyki wiatrowej do poziomu 40 %. Z jednej strony to dobra wiadomość gdyż daje szansę na rozwój tych instalacji. Z drugiej strony należy pamiętać, że pieniądze funduszu to środki publiczne i powinny być wydawane rozsądnie. Niestety dotacja do mikro elektrowni OZE w świetle obecnego prawa energetycznego oraz procedowanej ustawy o OZE to niezmiernie nieefektywny system wsparcia, który największe korzyści przyniesie zakładom energetycznym.

Dlaczego dotacja do mikro OZE jest zła ?

Dlatego że jest znacznie tańszy i efektywniejszy sposób wsparcia, jakim jest net metering. Obecna cena energii z opłatą przesyłową, akcyzą i podatkiem vat wynosi ok. 65 groszy/kWh to wystarczający poziom, aby instalacje fotowoltaiczne a także wiatrowe były ekonomicznie uzasadnione, jeżeli ich właściciele mogliby bilansować konsumowaną energię poprzez sieć i rozliczać się np. w okresie półrocznym jak jest to proponowane w ustawie o OZE. W ten sposób dobrze dobierając moc instalacji, która produkowałaby rocznie czy półrocznie podobną ilość energii, jaką zużywa budynek rachunki za energię oscylowałyby wokół 0. Dlaczego obecnie mikro instalacje fotowoltaiczne czy wiatrowe w wielu przypadkach są nieopłacalne? Powód jest prosty zgodnie z prawem energetycznym zakład energetyczny za energię z mikro OZE płaci 15,6 grosza/kWh a w typowym budynku mieszkalnym niema pełnej korelacji zapotrzebowania na moc i produkcji energii z instalacji PV czy wiatrowej. Należy założyć, że w typowym domu w przypadku instalacji bez gromadzenia energii ok. 10-30% energii zostanie skonsumowana na bieżąco co da oszczędność wspomnianych 65 groszy/kWh z kolei 70-90% energii wyjdzie do sieci za co otrzymamy 15,6 grosza/kWh. Dlatego też w ramach obecnego prawa potrzebna jest relatywnie wysoka dotacja, aby uzyskać opłacalność inwestycji w mikro PV czy wiatrak. Z kolei prosta zmiana prawa poprawiłaby ekonomikę i pozwoliła zaoszczędzić publiczne pieniądze.

Założenia analizy opłacalności instalacji w programie prosument i przy założeniu net meteringu

· Moc instalacji 3 kW
· Koszt instalacji 17500 zł
· Inflacja 3,5 %
· Konsumpcja na potrzeby własne 20 % (założenie dla programy prosument)
· Energia sprzedana do sieci 0,8 %(założenie dla programy prosument)
· Wskaźnik produktywności instalacji 980 kWh/kW
· Wskaźnik rocznego spadku mocy modułów PV 0,7%/rok
· Wzrost cen energii 8 %
· Cena energii konsumowanej z opłatami i podatkiem vat 0,65 zł/kWh
· Cena energii sprzedanej do sieci wg prawa energetycznego 0,156 zł/kWh
· Cena energii kupowanej z zakładu energetycznego 0,31 zł/kWh
· Opłata przesyłowa 0,24zł/kWh
· Dotacja brutto w programie prosument (40% kosztów kwalifikowanych) 7000 zł
· Podatek dochodowy od dotacji 1260 zł
· Koszt kredytu 700 (prowizja i odsetki przy założeniu spłaty w ciągu 3 miesięcy)
· Koszty dokumentacji 750 zł
· Dotacja netto (po odliczeniu kosztów) 4290 zł
· Koszt instalacji po uwzględnieniu dotacji 10500 zł


Program Prosument -analaiza opłacalności dla inwestora indywidualnego

lata	Produkcja energii kWh	Stawka odsprzedaży energii do sieci	Stawka konsumowanej energii	Wartość sprzedanej energii	Wartość zużytej energii na potrzeby własne	Suma przychodu	Podatek dochodowy od sprzedane energii	Dochód roczny nominalnie	Skumulowany dochód nominalne w programie prosument
1	2940	0,156 zł	0,65 zł	367 zł	382 zł	749 zł	66 zł	683 zł	683 zł
2	2919	0,168 zł	0,70 zł	393 zł	410 zł	803 zł	71 zł	733 zł	1 416 zł
3	2899	0,182 zł	0,76 zł	422 zł	440 zł	862 zł	76 zł	786 zł	2 201 zł
4	2879	0,197 zł	0,82 zł	453 zł	471 zł	924 zł	81 zł	843 zł	3 044 zł
5	2859	0,212 zł	0,88 zł	485 zł	506 zł	991 zł	87 zł	904 zł	3 947 zł
6	2839	0,229 zł	0,96 zł	521 zł	542 zł	1 063 zł	94 zł	969 zł	4 916 zł
7	2819	0,248 zł	1,03 zł	558 zł	581 zł	1 140 zł	100 zł	1 039 zł	5 956 zł
8	2799	0,267 zł	1,11 zł	599 zł	624 zł	1 222 zł	108 zł	1 114 zł	7 070 zł
9	2779	0,289 zł	1,20 zł	642 zł	669 zł	1 311 zł	116 zł	1 195 zł	8 265 zł
10	2760	0,312 zł	1,30 zł	689 zł	717 zł	1 406 zł	124 zł	1 282 zł	9 547 zł
11	2741	0,337 zł	1,40 zł	738 zł	769 zł	1 508 zł	133 zł	1 375 zł	10 922 zł
12	2721	0,364 zł	1,52 zł	792 zł	825 zł	1 617 zł	143 zł	1 474 zł	12 396 zł
13	2702	0,393 zł	1,64 zł	849 zł	885 zł	1 734 zł	153 zł	1 581 zł	13 977 zł
14	2683	0,424 zł	1,77 zł	911 zł	949 zł	1 859 zł	164 zł	1 696 zł	15 673 zł
15	2665	0,458 zł	1,91 zł	977 zł	1 017 zł	1 994 zł	176 zł	1 818 zł	17 491 zł

Net metering analiza opłacalności dla inwestora indywidualnego

0	Produkcja energii kWh	Stawka konsumowanej energii	Wartość konsumowanej energii rocznie	Skumulowany dochód nominalne w net meteringu
1	2940	0,650 zł	1 911,00 zł	1 911 zł
2	2919	0,702 zł	2 063,88 zł	3 975 zł
3	2899	0,758 zł	2 228,99 zł	6 204 zł
4	2879	0,819 zł	2 407,31 zł	8 611 zł
5	2859	0,884 zł	2 599,89 zł	11 211 zł
6	2839	0,955 zł	2 807,89 zł	14 019 zł
7	2819	1,031 zł	3 032,52 zł	17 051 zł
8	2799	1,114 zł	3 275,12 zł	20 327 zł
9	2779	1,203 zł	3 537,13 zł	23 864 zł
10	2760	1,299 zł	3 820,10 zł	27 684 zł
11	2741	1,403 zł	4 125,71 zł	31 810 zł
12	2721	1,516 zł	4 455,76 zł	36 265 zł
13	2702	1,637 zł	4 812,22 zł	41 078 zł
14	2683	1,768 zł	5 197,20 zł	46 275 zł
15	2665	1,909 zł	5 612,98 zł	51 888 zł

 

Analiza pokazuje że w ramach programu prosument przy proponowanym poziomie dotacji wynoszącym 40% efektywna dotacja będzie na poziomie ok. 25%. W takich warunkach inwestycja w mikro instalację fotowoltaiczną zwróci się w nieco ponad 10 lat. Z kolei umożliwienie rozliczenie energii w ramach net meteringu bez dotacji pozwoliłoby na okres zwrotu ok 7 lat. 

Program prosument wesprze koncerny energetyczne.

W obecnym kształcie prawa energetycznego największą korzyść z rozwoju mikro OZE a co za tym idzie z programu prosument będą miały zakłady energetyczne w tym operatorzy systemu dystrybucyjnego OSD i sprzedawcy energii. Łatwo wyliczyć że skoro średnia stawka za sprzedaż energii dla odbiorcy indywidualnego wynosi 0,31 zł/kWh a zakład energetyczny zakupi energię za 0,156 zł/kWh to na każdej kWh zarobi 0,154 zł/kWh 100% marży! Do tego prąd, który wyprodukuje mikro instalacja PV czy wiatrowa nie będzie dystrybuowana na drugi koniec Polski lecz zostanie zużyta lokalnie z tego powodu OSD zaoszczędzi kolejne 0,24 zł/kWh. Z tego powodu największe korzyści z dotacji w ramach programu prosument odniosą zakłady energetyczne a nie właściciele mikroinstalacji!

Zysk zakładu energetycznego
Związanego z odkupem taniej energii z OZE	Związanego z oszczędnościami na przesyle	Suma "zysków zakładu energetycznego"	Suma zysków właściciela instalacji
453 zł	706 zł	1 158 zł	683 zł
450 zł	757 zł	1 206 zł	733 zł
446 zł	812 zł	1 258 zł	786 zł
443 zł	870 zł	1 314 zł	843 zł
440 zł	933 zł	1 374 zł	904 zł
437 zł	1 001 zł	1 438 zł	969 zł
434 zł	1 073 zł	1 508 zł	1 039 zł
431 zł	1 151 zł	1 582 zł	1 114 zł
428 zł	1 235 zł	1 663 zł	1 195 zł
425 zł	1 324 zł	1 749 zł	1 282 zł
422 zł	1 420 zł	1 842 zł	1 375 zł
419 zł	1 523 zł	1 942 zł	1 474 zł
416 zł	1 633 zł	2 049 zł	1 581 zł
413 zł	1 751 zł	2 165 zł	1 696 zł
410 zł	1 878 zł	2 289 zł	1 818 zł

Jak powinien wyglądać program prosument?

W zakresie produkcji energii elektrycznej program prosument powinien wspierać prawdziwych prosumentów czyli dotacja powinna być głównie do systemów gromadzenia energii powiązanych z OZE. Taki model jednocześnie rozwiązywałby dwa problemy po pierwsze dawałby ekonomiczne podstawy tworzenia rozproszonych magazynów energii, które na dłuższą metę są niezbędne do rozwoju mikro OZE gdyż stabilizują sieć elektroenergetyczną. Z drugiej strony wsparcie zostałoby ograniczone do technologii, która rzeczywiście tego wymaga i nie ma możliwości jej wspierania innymi bardziej rynkowymi mechanizmami.